Libya’nın Akdeniz kıyısındaki tarihi liman kenti Benghazi, altyapı, mahalleler ve yerel ekonomi alanlarında hızlanan yatırımlarla yeni bir gelişim ve dönüşüm dönemine hazırlanıyor. Bu süreç, kentin büyümesini bütüncül bir anlayışla yönlendirecek, tarihsel kimliğini korurken kıyıyla yeniden bağ kurmasını sağlayacak ve daha yaşanabilir, dayanıklı ve bağlantılı bir kent modeli oluşturacak kapsamlı bir planlama yaklaşımını gerekli kılıyor.
Zaha Hadid Architects (ZHA) ve farklı disiplinlerden oluşan konsorsiyum tarafından geliştirilen “Benghazi 2050: Vision and Digital Planning Hub” projesi, kentin 2050 yılına kadar sürdürülebilir gelişimini yönlendirecek kapsamlı bir vizyon ve mekânsal strateji ortaya koyuyor.
Proje, Benghazi’nin mevcut kentsel karakteri, tarihi, kolektif hafızası ve güncel koşullarının ayrıntılı analizinden hareketle, kentin gelecekteki dönüşümünü yönlendirecek esnek ve uyarlanabilir bir çerçeve öneriyor.
Tarihi merkez ile kıyı yeniden bağlanıyor
Benghazi 2050 vizyonunun temel hedeflerinden biri, kentin tarihi merkezi ve Akdeniz kıyısı ile konut bölgeleri ve metropolitan merkezler arasında daha güçlü bağlantılar oluşturmak.
Toplu taşıma sistemleri ve yaya güzergâhlarıyla desteklenecek bu bağlantılar sayesinde kentsel hareketliliğin artırılması, yeni istihdam ve bilgi bölgelerinin oluşturulması ve farklı kentsel parçaların birbirleriyle daha etkin biçimde ilişkilendirilmesi hedefleniyor.
Planlama yaklaşımı yalnızca yeni yapılaşma alanlarının oluşturulmasına değil, kentin doğal sistemlerinin güçlendirilmesine de odaklanıyor. Bu kapsamda, sürdürülebilir su yönetimini destekleyecek ve ekolojik çeşitliliği artıracak doğal alanların kent dokusuna entegre edilmesi öngörülüyor.
“Bağlamak, parçalamamak”
Benghazi 2050’nin temel yaklaşımı; kenti parçalamak yerine bağlamak, sabit bir plan yerine değişen koşullara uyum sağlayabilen bir sistem oluşturmak ve yıkım yerine mümkün olduğunca restorasyonu desteklemek üzerine kuruluyor.
Bu anlayış doğrultusunda Vision and Spatial Strategy, tek tek projelerden bağımsız bir masterplan olmaktan öte, kent genelindeki yatırımların ve gelişim projelerinin ortak bir çerçeve içerisinde ilerlemesini sağlayacak dinamik bir sistem olarak tasarlanıyor.
Stratejinin 2050’ye kadar güncellenerek gelişmesi ve Benghazi’nin değişen ihtiyaçlarına yanıt vermesi hedefleniyor.
Kenti dijital ortamda yeniden okumak
Benghazi 2050 projesinin önemli bileşenlerinden biri olan Digital Planning Hub ise kentin gelecekteki gelişimini yönlendirmek üzere ortak bir veri ve planlama altyapısı oluşturuyor.
Platform, mevcut kentsel, sosyoekonomik, çevresel ve altyapısal koşullara ilişkin verileri bir araya getirerek Benghazi’nin bugünkü durumunu haritalıyor, gelişme potansiyellerini araştırıyor ve kentin büyümesini şekillendiren dinamikleri ortaya koyuyor.
Bu çalışma aynı zamanda “Benghazi 2050: Next Generation City Plan” için temel oluştururken, uzun vadeli planlama ve uygulama süreçlerini destekleyecek dinamik bir dijital ikizin (digital twin) geliştirilmesine de zemin hazırlıyor.
Çok katmanlı veri, ortak planlama ortamı
Digital Planning Hub; kentin toplumsal, doğal ve yapılaşmış çevresine ilişkin farklı veri setlerini ortak bir mekânsal arayüz içerisinde bir araya getiriyor.
Platformda coğrafi bilgi sistemleri (GIS) ve jeo-uzamsal veriler, üç boyutlu kentsel modeller, nüfus ve arazi kullanım bilgileri, ulaşım ve altyapı ağları, çevresel analizler, dayanıklılık verileri, devam eden kentsel gelişim projeleri ve geleceğe yönelik planlama senaryoları birlikte değerlendiriliyor.
Böylece kent için geliştirilen yeni projelerin yalnızca kendi sınırları içerisinde değil, Benghazi’nin daha geniş kentsel bağlamı içerisinde değerlendirilmesine olanak sağlanıyor.
Benghazi için yaşayan bir planlama sistemi
Digital Planning Hub’ın en önemli özelliklerinden biri, statik bir veri tabanı olmaması. Benghazi geliştikçe yeni veriler ve bilgilerle güncellenmesi planlanan sistem, Vision and Spatial Strategy’yi yalnızca stratejik bir plandan çıkararak; kent yönetimleri, yerel topluluklar, planlamacılar, tasarımcılar ve yatırımcılar arasında iş birliğini destekleyen yaşayan bir planlama çerçevesine dönüştürüyor.
Proje; A&O TEC, Prior+Partners, Zaha Hadid Architects (ZHA), Homa, Buro Happold, Systematica ve Fichtner’dan oluşan bir konsorsiyum tarafından geliştirildi.
Farklı disiplinleri bir araya getiren ekip; kentin mevcut durumuna ilişkin araştırmaları, büyüme senaryolarını, mekânsal vizyonu ve dijital planlama araçlarını tek bir sistem içerisinde birleştiriyor.
2050’ye uzanan yeni nesil kent vizyonu
Benghazi 2050; araştırma, vizyon, teknoloji ve uygulamayı aynı planlama sistemi içerisinde buluşturuyor. Proje, Benghazi’nin tarihsel kimliği ve gelecek hedefleri ile kentin dönüşümünü yönlendirecek planlama teknolojileri arasında yeni bir bağlantı kurmayı amaçlıyor.
Vision and Digital Planning Hub, “Benghazi 2050: Next Generation City Plan” kapsamında, Global Competitive Urban Planning Initiative – Benghazi 2026 etkinliğinde sunuldu.
Proje, dijital planlama, veri tabanlı kentsel tasarım ve uzun vadeli mekânsal stratejinin bir arada kullanıldığı yeni nesil kent planlama yaklaşımının Benghazi ölçeğindeki örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.
https://artcolumn.com.tr
