Pera Müzesi, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün (İAE) 20. yılı kapsamında hazırlanan “Cumhuriyetin Kamera Arkası” sergisini sanatseverlerle buluşturuyor. İdil Çetin ve Ahmet Ersoy’un küratörlüğünde gerçekleştirilen sergi, 1920’lerden 1950’lerin başlarına uzanan erken Cumhuriyet dönemi İstanbul’unu, foto muhabirliğinin perde arkasında kalan görüntüler üzerinden ele alıyor.
29 Eylül 2026–28 Mart 2027 tarihleri arasında ziyaret edilebilecek sergi, Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu’nda yer alan 90 bini aşkın negatiften oluşan Basın Fotoğrafları Arşivi’nden seçilen görüntülere odaklanıyor. Seçki, dönemin yalnızca gazete sayfalarına yansıyan olaylarını değil, yayımlanmamış, kullanılmamış ya da zaman içerisinde önemini yitirmiş fotoğrafları da görünür kılıyor.
Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu, Basın Fotoğrafları Arşivi.
Gazete Sayfasının Ardında Kalan Görüntüler
“Cumhuriyetin Kamera Arkası”, haber fotoğrafının nasıl üretildiğine ve bir görüntünün gazete sayfasına ulaşana kadar geçirdiği editoryal sürece de bakıyor. Aynı olayın birkaç saniye öncesini ve sonrasını belgeleyen kareler bir arada sunularak fotoğrafçının seçimleri, olayların farklı ayrıntıları ve görüntülerin yayımlanma süreci izleyiciye aktarılıyor.
Negatifler üzerindeki dekupe, kazıma ve maskeleme gibi müdahaleler de fotoğrafların basın dünyasındaki yolculuğuna dair ipuçları sunuyor. Sergide ayrıca netliği dağılmış, ışığı değişmiş, üst üste binmiş ya da zamanın fiziksel izlerini taşıyan karelere de yer veriliyor. Böylece geleneksel arşiv ve sergileme anlayışının dışında kalan görüntüler yeniden görünürlük kazanıyor.
Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu, Basın Fotoğrafları Arşivi.
Sokaklardan Meydanlara: İstanbul’un Gündelik Hayatı
Serginin önemli bölümlerinden biri, erken Cumhuriyet İstanbul’unun gündelik yaşamına odaklanıyor. Mahalle araları, kalabalık caddeler, spor alanları, eğlence mekânları ve çalışma hayatından sahneler; dönemin şehir yaşamının farklı yüzlerini ortaya koyuyor.
Sokakta oynayan çocuklardan geçimini sağlamaya çalışanlara, gösterileri izleyen kalabalıklardan sporculara kadar farklı toplumsal kesimler fotoğrafların merkezine yerleşiyor. Bu çok sesli bakış, dönemin tarihsel anlatısında çoğu zaman geri planda kalan veya kimliği bilinmeyen kişileri de görünür kılıyor.
Kazalar, yangınlar, suç mahalleri, mahkûmlar, yaralılar ve mahkeme koridorlarında bekleyen insanlar ise dönemin haber dünyasının daha sert yüzünü yansıtıyor. Fotoğraflarda kimi zaman olayın kendisi, kimi zaman da olayın çevresinde toplanan meraklı kalabalıklar öne çıkıyor. Bu görüntüler, basın fotoğrafçısının kentteki konumunu ve fotoğraflanan kişilerle kurduğu ilişkiyi de ortaya koyuyor.
Arşivdeki aile buluşmaları, geziler ve arkadaş çevrelerine ait fotoğraflar ise profesyonel fotoğrafçılık ile özel hayat arasındaki geçişleri görünür hale getiriyor. Kamusal ve kişisel görüntülerin aynı arşiv içerisinde buluşması, dönemin İstanbul’una gayriresmî ve çoğul bir tanıklık sunuyor.
Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu, Basın Fotoğrafları Arşivi.
Selahattin Giz’in Koruduğu Görsel Hafıza
Pattu’nun tasarımını üstlendiği serginin seçkisi, Basın Fotoğrafları Arşivi’nin 12 bin 586 cam ve 8 bin 97 asetat negatiften oluşan ilk grubundan hazırlanıyor. Bu grubun önemli bölümünün gazeteci ve foto muhabiri Namık Görgüç’e ait olduğu düşünülüyor.
Görgüç, Cumhuriyet gazetesinin fotoğraf servisini 1924 yılında Benli Kemal ile birlikte oluşturdu. İstanbul’u adım adım fotoğraflayan Görgüç, Türkiye’de basın fotoğrafçılığının gelişimine de katkıda bulundu.
Görgüç’ün 1947’deki ölümünün ardından arşiv, fotoğrafçı Selahattin Giz tarafından korundu ve genişletildi. Koleksiyonda Cemal Göral ve Faik Şenol gibi dönemin diğer fotoğrafçılarının çekimleri de bulunuyor. Farklı nitelikteki negatifleri, okunaksız olanlar da dahil olmak üzere yıllar boyunca saklayan Giz’in arşivciliği, bugün yüzlerce görüntünün birlikte incelenebilmesini sağlıyor.
Beyazıt, İstanbul, 1930’lar.
Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu, Basın Fotoğrafları Arşivi.
Fotoğrafçıların Ortak Üretiminden Bir Arşiv
Arşivde farklı fotoğrafçıların negatiflerini paylaşması ve aynı görüntülerin farklı yayınlarda kullanılması, erken dönem basın fotoğrafçılığındaki mesleki paylaşım kültürünü de ortaya koyuyor. Bu üretim ağı, arşivi yalnızca bireysel fotoğrafçıların çalışmalarından oluşan bir koleksiyon olmaktan çıkararak kolektif bir görsel hafıza niteliğine taşıyor.
Yaklaşık 1910’lardan 1970’lere uzanan ve büyük bölümü İstanbul’da çekilen 90 bin 52 negatifi barındıran arşiv, Suna ve İnan Kıraç Vakfı tarafından 2011 yılında satın alındı. Onarım, zarflama, kutulama ve dijitalleştirme çalışmaları 2013 yılında tamamlanırken kataloglama çalışmaları bugün de yeni bilgilerle gelişmeye devam ediyor.
Sergiye Kapsamlı Bir Yayın Eşlik Ediyor
“Cumhuriyetin Kamera Arkası” sergisine, Basın Fotoğrafları Arşivi’ni fotoğraf tarihi, basın kültürü, arşivcilik ve görsel hafıza eksenlerinde ele alan kapsamlı bir katalog eşlik ediyor. Gülru Tanman, Kerim Suner, Mehmet Erken, Cengiz Kahraman, Geoffrey Batchen, Wolfgang Ernst, Ahmet A. Ersoy, Özge Baykan Calafato, İdil Çetin ve Sidar Bayram’ın katkılarını bir araya getiren yayın, serginin ele aldığı konuları farklı bakış açılarıyla genişletiyor.
“Cumhuriyetin Kamera Arkası”, 29 Eylül 2026–28 Mart 2027 tarihleri arasında Pera Müzesi’nde ziyaret edilebilir. Pera Müzesi salı-cumartesi günleri 10.00-19.00, pazar günleri ise 12.00-18.00 saatleri arasında açık. Cuma günleri “Uzun Cuma” kapsamında 18.00-22.00 saatleri arasında tüm ziyaretçiler, çarşamba günleri ise “Genç Çarşamba” kapsamında tüm öğrenciler müzeyi ücretsiz ziyaret edebiliyor.
https://artcolumn.com.tr
