Brezilya’nın önde gelen sanatçılarından Alex Červený’nin Türkiye’deki ilk kişisel sergisi “Karşılaşmalar Atlası”, 24 Eylül 2026- 31 Ocak 2027 tarihleri arasında Zeyrek Çinili Hamam’da izleyiciyle buluşuyor. Anlam de Coster küratörlüğünde gerçekleşen sergi, astronomi, şehir, mimarlık ve beden arasındaki ilişkileri araştıran 30’dan fazla eseri bir araya getiriyor. Serginin en önemli özelliği ise 16. yüzyıldan günümüze ulaşan Mimar Sinan yapısının altında yer alan Bizans sarnıcını, sanatçının araştırma ve üretim sürecinin ayrılmaz bir parçasına dönüştürmesi.
Alex Červený: “Karşılaşmalar Atlası”
Zeyrek Çinili Hamam, Alex Červený’nin “Karşılaşmalar Atlası” başlıklı sergisine ev sahipliği yapıyor.
Sanatçının İstanbul’da gerçekleştirdiği araştırma sürecinden doğan yeni eserleri, ilk Türkiye seyahatinden ilhamla ürettiği ve daha önce sergilenmemiş çalışmalarla bir araya getiren seçki, Červený’nin tarih, bilgi, beden ve hayal gücü arasındaki ilişkiye yaklaşımını ortaya koyuyor.
Sergide tuval üzerine resimler, parşömen bir heykel, tarihî astronomi risaleleri ve İstanbul gravürleri üzerine müdahaleler ile nakış işlemeli peştemal yerleştirmeleri yer alıyor.
Červený’nin eserleri, sarnıcın mimari yapısı boyunca adeta açılan bir kitabın sayfaları gibi konumlandırılıyor. Sanatçının “düşüncelerimi barındırmak için ideal bir mekân” olarak tanımladığı sarnıç, böylece serginin yalnızca fiziksel değil, düşünsel omurgasını da oluşturuyor.
İstanbul Boğazı Alex Červený’nin Resimlerinde
Alex Červený’nin Zeyrek Çinili Hamam için ürettiği yeni eserlerin önemli bir bölümünde İstanbul Boğazı öne çıkıyor.
Sanatçının özel koleksiyonunda bulunan Hollandalı ressam ve seyyah Cornelis de Bruyn’un Voyage Au Levant kitabındaki iki İstanbul gravürünün tıpkıbasımları, Červený’nin yeni desen çalışmalarının çıkış noktalarından birini oluşturuyor.
Tarihî gravürler üzerine gerçekleştirilen müdahaleler, sanatçının İstanbul’la kurduğu kişisel ilişkinin izlerini taşıyor. Geçmişte İstanbul’a bakan bir seyyahın görüntüsü, Červený’nin müdahalesiyle bugünün sanatçısının bakışıyla yeniden karşılaşıyor.
Sergide ayrıca Boğaz’ı merkeze alan üç yeni yağlı boya eserbulunuyor. Bu çalışmalarda sanatçının üretiminin karakteristik unsurları olan semboller ve kaligrafik öğeler, İstanbul’un coğrafyasıyla buluşuyor.
“Astronomi Defterleri”: Tarihî Bilgiye Yeni Bir Katman
Serginin dikkat çeken eser gruplarından biri de “Astronomi Defterleri”.
Červený’nin 2009 yılında İstanbul’da bir sahafta keşfettiği, 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başına tarihlenen anonim astronomi risaleleri, sanatçının müdahaleleriyle yeni bir görsel alana dönüşüyor.
Osmanlı Türkçesi ve Farsça bilimsel metinlerin yer aldığı bu tarihî sayfalar üzerine çizimler yapan sanatçı, mevcut diyagramlar ve yazı parçaları arasına yeni görsel takımyıldızları yerleştiriyor.
Böylece astronomi risaleleri yalnızca geçmişten kalan bilimsel belgeler olmaktan çıkıyor; hafıza, hayal gücü ve kişisel yorumun bir araya geldiği yeni kompozisyonlara dönüşüyor.
Bilimsel Bilgi ile Hayal Gücü Arasında
Alex Červený, tarihî belgeleri değişmez ve sabit bilgi taşıyıcıları olarak ele almak yerine, farklı bilgi sistemlerinin aynı anda var olabildiği geçirgen yapılar olarak görüyor.
Astronomik diyagramlar, el yazmaları ve kent kayıtları, sanatçının müdahaleleriyle yeniden yorumlanıyor. Bilimsel bilginin kesinliği ile kişisel hafızanın ve tahayyülün açıklığı aynı yüzey üzerinde karşılaşıyor.
Bu yaklaşım, “Karşılaşmalar Atlası” başlığının da temelini oluşturuyor. Sergide farklı zamanlar, coğrafyalar, bilgi biçimleri ve kişisel deneyimler birbirleriyle karşılaşıyor; ortaya tek bir tarih anlatısı yerine katmanlı bir görsel harita çıkıyor.
Zeyrek Çinili Hamam’ın Tarihi Sergiye Nasıl Katılıyor?
Serginin astronomi ve denizcilikle kurduğu ilişki, Zeyrek Çinili Hamam’ın tarihine de uzanıyor.
1530-1540 yılları arasında Osmanlı donanmasının Kaptan-ı Deryası Barbaros Hayreddin Paşa tarafından Mimar Sinan’a yaptırılan Zeyrek Çinili Hamam, astronominin denizcilik ve iktidar yapıları açısından önem taşıdığı bir dönemin izlerini barındırıyor.
16.yüzyıl Osmanlı sarayında gökyüzündeki hareketlerin hesaplanması yalnızca takvim, haritacılık ve denizcilik açısından değil; siyasî gelişmeleri yorumlamak ve önemli girişimler için uygun zamanı belirlemek amacıyla da kullanılıyordu.
Bu tarihsel bağlam, Červený’nin astronomi üzerine geliştirdiği çalışmalarla mekân arasında güçlü bir ilişki kurulmasını sağlıyor.
Sarnıçtaki Gemi Grafitileri ve İz Bırakma
Serginin tarih, beden ve mekân ilişkisini güçlendiren bir diğer unsur ise restorasyon sırasında sarnıç duvarlarında ortaya çıkarılan gemi grafitileri.
Bu çizimler, hamamın inşasında çalıştığı varsayılan kürek mahkûmlarına atfediliyor. Geçmişte duvara bırakılmış bu izler, insanın bulunduğu mekânda kendisinden bir işaret bırakma arzusunu görünür kılıyor.
Červený’nin tarihî yüzeyler üzerine katman katman işlediği imgeler de bu iz bırakma fikriyle yan yana geliyor.
Geçmişin anonim izleri ile çağdaş sanatçının müdahaleleri aynı mekânda buluştuğunda, sarnıç farklı dönemlere ait bakışların üst üste geldiği bir yüzeye dönüşüyor.
Beden, Zihin ve Hayal Gücü Arasında Bir Harita
“Karşılaşmalar Atlası”, farklı bilgi ve deneyim alanlarını tek bir anlatıda birleştirmek yerine, aralarındaki sınırları geçirgen hâle getiriyor.
Beden ve zihin, gerçeklik ve hayal gücü, bilim ve sanat, geçmiş ve bugün arasındaki ilişkiler, serginin farklı eser gruplarında tekrar tekrar karşımıza çıkıyor.
Bu nedenle serginin “atlas” fikri yalnızca coğrafi bir haritayı değil; hafızanın, bilginin ve kişisel deneyimin oluşturduğu zihinsel haritaları da ifade ediyor.
Zeyrek Çinili Hamam’ın tarihî sarnıcında eserlerle mimari, geçmişle bugün ve bilimsel bilgiyle kişisel tahayyül arasında kurulan ilişkiler, izleyiciyi tek bir hikâyeyi takip etmekten çok kendi karşılaşmalarını kurmaya davet ediyor.
Zeyrek Çinili Hamam
Web sitesi: zeyrekcinilihamam.com
Instagram: @zeyrekcinilihamam
Adres: Zeyrek, İtfaiye Cd. No:44, 34083 Fatih / İstanbul
Telefon: +90 212 521 21 61
Zeyrek Çinili Hamam Hakkında
İstanbul’un UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan tarihi Zeyrek semtinde konumlanan Zeyrek Çinili Hamam, The Marmara Grubu tarafından yürütülen on üç yıllık bir restorasyon sürecinin ardından, 2023 yılında geleneksel bir hamam ve kültür kompleksi olarak yeniden açıldı.
16. yüzyılda Barbaros Hayreddin Paşa tarafından Mimar Sinan’a yaptırılan Zeyrek Çinili Hamam, Osmanlı mimarisinin başyapıtları arasında kabul ediliyor. İsmini, bu yapı için özel olarak İznik’te üretilmiş ve zamanında iç mekânlarını süslemiş çinilerden alıyor.
Günümüzde Zeyrek Çinili Hamam, hamam ritüelini deneyimleme imkânı sunan aktif bir tarihi hamam olmanın yanı sıra, müzesi, güncel sanat programı ve mağazasıyla çok katmanlı bir kültür kompleksi olarak da işlev görüyor.
Zeyrek Çinili Hamam Müzesi’nde restorasyon sırasında gün yüzüne çıkarılan Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait eserleri, çini buluntuları ile hamam objeleri sergileniyor ve yapıya adını veren ve bugün dünyanın önemli müzelerinin koleksiyonlarında yer alan İznik çinilerinin hikâyesini anlatılıyor. Zeyrek Çinili Hamam’ın mağazasında ise güncel tasarımcı ve sanatçıların yapının mimarisi, zanaat geleneği ve ritüellerinden hareketle geliştirdiği özel koleksiyonlar yer alıyor. Süreli sergilerin yanı sıra, Zeyrek Çinili Hamam sıcaklık, soğukluk ve bahçe bölümlerine yayılan kalıcı bir güncel sanat koleksiyonuna da yer veriyor.
Küratörlüğünü Anlam de Coster’in üstlendiği Healing Ruins (2023) başlıklı grup sergisiyle kapılarını açan kurum, mekâna özgü bir güncel sanat programına ev sahipliği yapmayı sürdürüyor. Yapının altında açığa çıkarılan Bizans sarnıcında bugüne kadar Alekos Fassianos (2024), Anousha Payne (2025), Juliette Minchin (2025) ve Margaret R. Thompson’ın (2026) kişisel sergileri gerçekleşti.
Program, hamamların tarihsel olarak üstlendiği toplumsal rolü güncel sanat aracılığıyla yeniden yorumlamayı amaçlıyor. Farklı coğrafyalardan sanatçılar, araştırma ve üretim süreçleri için İstanbul’a davet ediliyor ve bu çok katmanlı yapının tarihsel, mimari, kültürel ve sembolik bağlamına yanıt veren yeni eser ve sergiler geliştiriyor.
Alex Červený Hakkında
Alex Červený (d. 1963, São Paulo), tarih, mitoloji, edebiyat ve otobiyografiyi özgün bir görsel evrende buluşturan üretimiyle Brezilya çağdaş sanatının önde gelen isimleri arasında yer alıyor. Çizim, gravür, resim, heykel ve illüstrasyon arasında dolaşan pratiği, gerçek ile hayal arasındaki sınırları bulanıklaştıran anlatılar kuruyor.
Yazıya ve kaligrafiye özel bir önem veren Červený, farklı alfabeleri ve grafik işaret sistemlerini kişisel sözlükler ya da ahlaki notlar gibi kullanarak eserlerinin anlatı katmanlarını derinleştiriyor. Çalışmaları yaşam ile ölüm, gökyüzü ile yeryüzü, beden ile zihin, maddi olan ile tinsel olan ve bilinç ile bilinçdışı gibi temel ikilikleri araştırıyor.
Orta Çağ el yazmaları, Rönesans sunak resimleri, adak nesneleri (ex-voto), popüler kültür ve sürrealizmden beslenen kendine özgü görsel dili; İncil anlatılarını, mitolojik figürleri, kişisel anıları, edebiyat alıntılarını ve popüler kültür referanslarını aynı kompozisyonda bir araya getiriyor.
Sanatçının yapıtları Fondation Cartier’nin yeni binasının açılış sergisi Exposition générale kapsamında sergilendi. Yakın dönem sergileri arasında 15. Gwangju Bienali (2024), Triennale Milano (2023), Sidney Bienali (2022) ve Nous Les Arrbes, Fondation Cartier (2019) yer alıyor. Brezilya’nın önde gelen müzelerinden Pinacoteca de São Paulo, 2023 yılında sanatçının kırk yıllık üretimini bir araya getiren kapsamlı kişisel sergisi Mirabilia’ya ev sahipliği yaptı. Eserleri Fondation Cartier, Pinacoteca de São Paulo, São Paulo Modern Sanat Müzesi, Rio de Janeiro Modern Sanat Müzesi ve Iberê Camargo Foundation gibi önemli kamusal ve özel koleksiyonlarda yer alıyor.
Anlam de Coster Hakkında
Küratör, yazar ve sanat danışmanı Anlam de Coster, on sekiz yılı aşkın süredir Paris, Londra ve İstanbul’da müzeler, sanat fuarları ve kültür kurumlarıyla çalışıyor. Yakın dönem küratöryel projeleri arasında Galerist’te gerçekleşen Yanardağ Sevdalısı (2025) ve artistik direktörlüğünü üstlendiği Zeyrek Çinili Hamam’ın güncel sanat programı yer alıyor. 2023-2026 arasında hamamda gerçekleştirdiği sergiler arasında Kalıntıların Şifası ile Alekos Fassianos, Anousha Payne, Juliette Minchin ve Margaret R. Thompson’ın kişisel sergileri bulunuyor.
Sanat ve tasarım alanlarında projeler geliştiren ve kültürel strateji alanında danışmanlık yapan Fairplay’in kurucusu olan De Coster, daha önce İstanbul Modern, SALT ve Musée des Arts Décoratifs gibi kurumlarda çalıştı. İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın Christie’s ve Institut de France iş birliğiyle yürüttüğü büyük ölçekli uluslararası projelerin koordinasyonunu üstlendi. Galeriler, dergiler ve moda markalarıyla düzenli iş birlikleri gerçekleştirdi.
Sanat fuarları ekosisteminde de kapsamlı bir deneyime sahip olan De Coster, Artsy’nin küresel stratejik ortaklıklarını yönetti ve uluslararası sanat fuarlarının dijital dönüşümünde aktif rol üstlendi. PAD London, NOMAD, ARTINTERNATIONAL ve FIAC gibi önde gelen fuarlara danışmanlık verdi. Galatasaray Üniversitesi ve Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne’da ekonomi eğitiminin ardından, Sciences Po Paris Sanat ve Medya Yönetimi Yüksek Lisans programından cum laude derecesiyle mezun oldu. Çalışmalarını Paris ve İstanbul’da sürdürüyor.
https://artcolumn.com.tr
